Soms zit het verschil in milliseconden.

Een nieuw inzicht over het vrouwenhart, en specifiek het TQ-interval en vrouwenhart, komt uit een onverwachte hoek: het kleine stukje rust tussen twee hartslagen in. Die rusttijd, zichtbaar op een hartfilmpje (ECG), is bij vrouwen korter dan bij mannen. En juist dat kleine verschil kan veel zeggen over hoe goed je hart ontspant. Zeker als je al risico loopt op hartproblemen.

Dat blijkt uit een grote studie onder ruim 85.000 mensen, uitgevoerd door dr. Anne-Mar van Ommen en collega’s van het UMC Utrecht. Ze keken naar het zogeheten TQ-interval: de tijd waarin het hart ‘even pauzeert’ tussen twee slagen. Die pauze lijkt misschien onbelangrijk, maar speelt een grote rol in hoe het hart zich vult en herstelt.

Deze inzichten zijn gebaseerd op de studie “The contribution of a short electrocardiographic diastolic interval to diastolic dysfunction and HFpEF” (BMC Cardiovascular Disorders, 2025), geschreven door arts-onderzoeker dr. Anne-Mar van Ommen, samen met haar co-auteurs dr. Laura Bear, dr. Carolina Carlos Sampedrano, dr. Charlotte Onland-Moret, dr. Maarten Jan Cramer, prof. dr. Frans Rutten, dr. Elisa Dal Canto, dr. Igor Tulevski, dr. Aernout Somsen, prof. dr. Nancy Sweitzer, dr. Ruben Coronel en prof. dr. Hester den Ruijter van het UMC Utrecht. Deze studie is het resultaat van samenwerking tussen onderzoeksgroepen in Utrecht, Amsterdam en Bordeaux.

Wat is het TQ-interval precies?

In de praktijk wordt het TQ-interval automatisch gemeten op een ECG. Je hoeft er dus niets extra’s voor te doen, het zit al in het hartfilmpje dat je vaak standaard krijgt.

Het klinkt technisch, maar het idee is simpel: na elke hartslag heeft je hart even rust. Die rust begint aan het einde van de vorige hartslag (de T-golf) en eindigt bij het begin van de volgende (de Q-golf). Dat kleine stukje ertussen heet het TQ-interval, de elektrische diastole.

In die rusttijd laadt je hart zich als het ware weer op. Het bereidt zich voor op de volgende slag en vult zich met bloed. Als die tijd korter is dan normaal, dan krijgt je hart minder kans om goed te ontspannen. En de gedachte is dat dat op termijn kan leiden tot problemen.

Vrouwenhart en rusttijd

Bij vrouwen is het TQ-interval vaak korter dan bij mannen. Dat heeft meerdere redenen. Vrouwen hebben meestal een iets snellere hartslag. En hun QT-interval, de tijd gerelateerd aan het samentrekken van het hart, is ook wat langer. Daardoor blijft er simpelweg minder tijd over tussen twee slagen in.

Dat klinkt als een klein verschil, maar het heeft impact. In die tijd herstelt je hart zich, en bereidt het zich voor op de volgende ronde van samentrekken en ontspannen. Als die rusttijd te kort is, krijgt je hart minder gelegenheid om zich goed te vullen, en dat kan op termijn leiden tot klachten of verminderde hartfunctie.

Want in die korte pauze moet het hart zich niet alleen herstellen, maar ook opnieuw vullen met bloed. Als dat telkens net te weinig tijd krijgt, kan dat op termijn leiden tot klachten, en uiteindelijk zelfs tot hartfalen.

De studie: hoe hebben ze dit onderzocht?

De onderzoekers bekeken de gegevens van 85.526 mensen die tussen 2007 en 20218zowel een ECG als een echo hadden laten maken. Ze gebruikten de data van Cardiologie Centra Nederland, een landelijk netwerk van diagnostische centra, waar na verwijzing uit de eerstelijn laagdrempelige cardiologische expertise beschikbaar is.

Vrijwel alle deelnemers hadden een ejectiefractie van minstens 50%, hun hart pompte dus nog goed. Maar de vraag was: ontspande het hart ook goed?

Het team keek naar het TQ-interval op het ECG en koppelde dat aan metingen van de ontspanningsfase van het hart op de echo en om te zien of er een relatie was met hartfalen. Ook volgden ze de deelnemers bijna negen jaar lang, om te zien wie overleed.

Wat kwam eruit?

Mensen met een kort TQ-interval hadden vaker last van een hart dat niet goed ontspant. Op de echo zag je dan tekenen van diastolische dysfunctie van de linkerhartkamer – het deel van je hart dat het meeste werk doet bij het rondpompen van bloed. Als dat erger wordt, kan het leiden tot HFpEF: hartfalen met behouden pompfunctie.

Dit gold voor zowel mannen als vrouwen. Maar vrouwen zaten vaker in de groep met de kortste rusttijd. En bij hen kwamen ook vaker andere risicofactoren voor, zoals hoge bloeddruk of overgewicht. Daarnaast was het verschil in hartslag bij de deelnemers aan de studie relatief klein.

Bij mensen met een kort TQ-interval was de kans op overlijden in de jaren daarna ook net iets hoger, zeker als ze geen bètablokkers gebruikten.

Wat doet een bètablokker?

Bètablokkers zijn medicijnen die je hartslag verlagen. Daardoor wordt het TQ-interval automatisch iets langer, je hart krijgt meer rusttijd.

In de studie zagen de onderzoekers dat mensen met een kort TQ-interval en vertraagde ontspanning op de echo, beter leken te overleven als ze een bètablokker gebruikten.

Bij mensen bij wie het hart al stijf was geworden, maakte het minder uit. Het grootste effect zat dus bij mensen in een vroeg stadium van ontspanningsproblemen.

Dat sluit goed aan bij wat artsen in de praktijk merken: als je op tijd start met de juiste behandeling, kun je erger vaak nog voorkomen. Toch kunnen er op basis van deze studie alleen nog geen aanbevelingen worden gedaan over het gebruik van bètablokkers om HFpEF te voorkomen. Er zijn eerst gerandomiseerde studies nodig. Ook zijn er andere studies die suggereren dat bètablokkers juist slecht zijn bij mensen met HFpEF.

Wat is HFpEF eigenlijk, en hoe vaak komt het voor?

HFpEF staat voor hartfalen met behouden ejectiefractie. Bij deze vorm van hartfalen is het vermogen van het hart om bloed weg te pompen nog normaal, maar de ontspanning van de hartspier is verstoord. Het hart is vaak stijver, waardoor het zich niet goed vult met bloed. Hierdoor ontstaat een verhoogde druk in het hart, wat leidt tot klachten als kortademigheid, vermoeidheid en vocht vasthouden.

Ongeveer de helft van alle mensen met hartfalen heeft HFpEF. En het opvallende is: deze vorm komt veel vaker voor bij vrouwen dan bij mannen, vooral op latere leeftijd. De precieze oorzaak is complex en multifactorieel, hormonale factoren, vaatproblemen, ontsteking en stress spelen allemaal een rol. Deze studie wijst nu dus ook naar het TQ-interval als mogelijke extra verklaring voor dat verschil.

Waarom is dit belangrijk voor vrouwen?

HFpEF komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. En toch wordt het vaak laat herkend. Dat komt doordat het hart nog wel goed pompt, dus op veel testen lijkt er niets aan de hand. Maar het probleem zit in de ontspanning, en die zie je pas als je er écht naar zoekt.

Een kort TQ-interval kan dan een belangrijk signaal zijn. Zeker bij vrouwen met klachten als kortademigheid of vermoeidheid bij inspanning, maar zonder duidelijke afwijkingen op de echo of scan.

Wat kunnen we hiermee in de praktijk?

Het TQ-interval wordt nu nog nauwelijks meegenomen in standaardrapportages. Maar dat zou wel laagdrempelig moeten kunnen, zeggen de onderzoekers. De meting is eenvoudig, zit al in het ECG, en kan veel vertellen over de ontspanning van het hart.

Zeker bij vrouwen met onverklaarde klachten, zoals kortademigheid bij inspanning, zou dit een extra aanwijzing kunnen zijn om verder te kijken. En om gerichter te behandelen, bijvoorbeeld met bètablokkers of andere ondersteunende therapieën.

Tot slot

Het vrouwenhart werkt anders dan een mannenhart. Dat weten we inmiddels wel. Maar nu leren we ook steeds beter waar die verschillen precies zitten, en wat we eraan kunnen doen.

Deze studie laat zien dat zelfs een klein stukje rust tussen twee hartslagen belangrijke informatie geeft. Vooral bij vrouwen, bij wie het hart vaak al kwetsbaarder is voor ontspanningsproblemen.

Het vraagt om meer aandacht, meer luisteren naar klachten, en misschien ook gewoon: beter kijken naar dat wat het hart al vertelt, nog vóórdat de echte schade ontstaat.

Lees de volledige studie hier: The contribution of a short electrocardiographic diastolic interval to diastolic dysfunction and HFpEF | BMC Cardiovascular Disorders | Full Text

Ook interessant:
Op vrouwenhart.nl vind je ook een artikel over eerder onderzoek waaraan Anne-Mar van Ommen meewerkte, over het verband tussen nierfunctie en hartfunctie bij milde diastolische disfunctie en HFpEF. Lees het hier.

Geschreven door Renate Kaal-Poppelaars en Anne-Mar van Ommen.

Er is met hart en ziel aan dit artikel gewerkt. Het eigendom ligt dan ook bij Stichting VrouwenHart. We stellen het zeer op zeer prijs als u ons helpt om deze informatie te verspreiden. Doe dat dan alstublieft via de knoppen onder dit artikel. Dan blijft onze naam erbij staan en kunnen geïnteresseerden de rest van onze informatie ook vinden. Mocht u dit artikel op een andere manier willen verspreiden: dat kan ook, maar wel in overleg. Neem dan even contact op met redactie@vrouwenhart.nl . Elke andere wijze van kopiëren of verspreiden is niet toegestaan. Alle columns, interviews en andere redactionele artikelen op deze website zijn eigendom van Stichting VrouwenHart. Deze mogen NIET worden verveelvoudigd, gekopieerd, gepubliceerd, opgeslagen, aangepast of gebruikt in welke vorm dan ook, online of offline, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van onze redactie.