Presentatie – IMPRESS consortium meeting 2025 – Samen werken aan betere zorg voor het vrouwenhart

Wat is een hersenaneurysma en waarom is dit relevant voor vrouwen?

Prof. dr. Ynte Ruigrok (UMC Utrecht) nam ons tijdens de IMPRESS consortium meeting 2025 als keynote speaker mee in het onderzoek naar intracraniële aneurysma’s – een uitstulping van een bloedvat in de hersenen. Als zo’n uitstulping scheurt, ontstaat een subarachnoïdale bloeding (aSAH): een ernstig en vaak dodelijk type hersenbloeding.

Prof. dr. Ynte Ruigrok onderzoekt waarom hersenaneurysma’s, een uitstulping van een bloedvat in de hersenen, vaker voorkomen bij vrouwen dan bij mannen.

De cijfers: risico en impact

Ongeveer twee derde van alle hersenaneurysma- en aSAB-patiënten is vrouw. Bij mensen met een hersenaneurysma is het risico op een ruptuur bij vrouwen 1,4 keer hoger dan bij mannen. (Zuurbier et al., Stroke 2022). De impact is fors: naar schatting overlijdt 25% van de patiënten voordat het ziekenhuis wordt bereikt. Van de mensen die het ziekenhuis bereiken overlijdt vervolgens een derde aan de gevolgen van de bloeding. Van die mensen die het wel overleven, houdt een aanzienlijk deel blijvende schade. Jaarlijks gaat het in Nederland om zo’n 1.000 patiënten.

Hoe brengen we de risicofactoren betrokken bij deze bloedingen in kaart?

Ynte Ruigrok liet zien hoe de vrouwspecifieke risicofactoren voor deze bloedingen onderzocht worden: met beeldvorming (zoals MRA), genetische analyses en epidemiologisch onderzoek. Voor de genetische analyses heeft zij een wereldwijd groot netwerk van samenwerkende onderzoeksgroepen opgezet, met meer dan 50 cohorten en in totaal 43.000 patiënten en 3 miljoen controles.

Bekende én vrouwspecifieke risicofactoren

Bekende risicofactoren voor het krijgen van een aneurysma zijn roken, hoge bloeddruk, overmatig alcoholgebruik en een positieve familiegeschiedenis. Maar dat verklaart niet waarom juist vrouwen vaker worden getroffen. In de zoektocht naar vrouwspecifieke risicofactoren kijkt het team van Ruigrok nu naar zwangerschap, bevalling, hormonale invloeden (zoals anticonceptie en hormoonsuppletie), migraine, stress, depressie en infecties. Hiervoor wordt gebruikgemaakt van een Britse database (CPRD) met gegevens van 35 miljoen patiënten, waarin men 18.500 gevallen van aSAB verwacht te analyseren.

Wat zegt je DNA?

Genetisch onderzoek speelt ook een belangrijke rol. Er zijn inmiddels 22 genetische loci gevonden die verband houden met het ontstaan van aneurysma’s. Een recente studie laat zien dat vooral genen die betrokken zijn bij de functie van endotheelcellen, de cellen die de binnenkant van bloedvaten bekleden, betrokken zijn bij het ontstaan van hersenaneurysma’s en dat die waarschijnlijk een grotere rol spelen bij vrouwen met een aneurysma.
Toelichting: endotheelcellen spelen een belangrijke rol in het gezond houden van bloedvaten. Als deze cellen niet goed functioneren, kunnen vaatwanden verzwakken.

Van genetische risicofactoren naar voorspelling

Op basis van deze genetische gegevens worden polygenetische risicoscores (PRS) ontwikkeld: een voorspelling van het risico op een bloeding op basis van iemands genetisch profiel. De voorspellende waarde van deze scores blijkt hoger bij vrouwen (c-index 0.71) dan bij mannen (c-index 0.57), wat mogelijk bijdraagt aan geslachtsspecifieke diagnostiek in de toekomst.

Verschillen in de hersenvaten

Tot slot liet Ynte Ruigrok zien dat er ook verschillen zijn in de anatomie van de hersenvaten tussen mannen en vrouwen. De cirkel van Willis, een ringvormig bloedvatsysteem onder in de hersenen, blijkt bij vrouwen vaker variaties te vertonen. De diameters zijn kleiner, de splitsingshoeken anders en bepaalde vertakkingen komen minder vaak of juist vaker voor. Deze anatomische verschillen kunnen ook bijdragen aan het verhoogde risico bij vrouwen.

De volgende stap: betere risico-inschatting én preventie

De volgende stap? Een betere risico-inschatting maken, niet alleen voor de algemene bevolking, maar ook voor familieleden van patiënten met aSAB. Door genetica, beeldvorming en bekende risicofactoren te combineren, hopen onderzoekers vrouwen met verhoogd risico eerder te herkennen en gerichter te behandelen.

Geschreven door Renate Kaal-Poppelaars & Ynte Ruigrok.

Er is met hart en ziel aan dit artikel gewerkt. Het eigendom ligt dan ook bij Stichting VrouwenHart. We stellen het zeer op zeer prijs als u ons helpt om deze informatie te verspreiden. Doe dat dan alstublieft via de knoppen onder dit artikel. Dan blijft onze naam erbij staan en kunnen geïnteresseerden de rest van onze informatie ook vinden. Mocht u dit artikel op een andere manier willen verspreiden: dat kan ook, maar wel in overleg. Neem dan even contact op met redactie@vrouwenhart.nl . Elke andere wijze van kopiëren of verspreiden is niet toegestaan. Alle columns, interviews en andere redactionele artikelen op deze website zijn eigendom van Stichting VrouwenHart. Deze mogen NIET worden verveelvoudigd, gekopieerd, gepubliceerd, opgeslagen, aangepast of gebruikt in welke vorm dan ook, online of offline, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van onze redactie.