Presentatie – IMPRESS consortium meeting 2025 – Samen werken aan betere zorg voor het vrouwenhart

In het IMPRESS Talent Research Project 2025 werkt Irene Göttgens (Radboudumc), samen met Aranka Ballering (UMC Groningen), aan een belangrijk vraagstuk: hoe kunnen we gender dimensies, dus niet alleen biologische geslachtskenmerken (sekse), beter meenemen in biomedisch onderzoek, en specifiek binnen het onderzoek naar ANOCA (Angina with No Obstructive Coronary Arteries)?

Hoewel het belang van sekse- en genderverschillen in de gezondheidszorg steeds meer wordt onderkend, blijft het gebruik van goede, meetbare genderdimensies in hart- en vaatonderzoek nog achter. Vaak wordt “gender” teruggebracht tot man/vrouw verschillen of enkel gekoppeld aan identiteit, terwijl het eigenlijk gaat om meerdere, samenhangende factoren zoals sociale rollen, normen, machtsverhoudingen en gelijkheid.

Gender als systeem

Irene Göttgens liet tijdens de presentatie bij de IMPRESS consortium meeting 2025 zien dat het belangrijk is om te kijken naar wanneer en voor wie bepaalde aspecten van een gendersysteem invloed hebben op gezondheid. Dit kan spelen op verschillende niveaus, van maatschappelijke instituties en zorgsystemen tot persoonlijke ervaringen en verwachtingen. Tijdens haar presentatie liet Irene zien dat gender geen losstaand gegeven is, maar een sociaal systeem. Op macroniveau gaat het om instituties en verdeling van middelen, op mesoniveau om gedragingen en patronen in organisaties, en op microniveau om iemands identiteit, overtuigingen en ervaringen. Al die lagen samen beïnvloeden wie toegang krijgt tot welke zorg en hoe die zorg ervaren wordt. Samen vormen deze structuren wat wel ‘structureel seksisme’ wordt genoemd: een samenspel van ongelijkheden op basis van gender dat kan doorwerken in gezondheid en zorguitkomsten.

Doel: meetbare én bruikbare genderdimensies

Het onderzoek heeft als doel om tot heldere richtlijnen te komen voor het meten van gender in biomedisch onderzoek. Specifiek kijken ze naar hoe dit beter kan in ANOCA-onderzoek. Ze doen dit in drie fasen:

1. Een snelle literatuuranalyse (rapid review) van bestaande meetinstrumenten.
2. Een Delphi-studie, waarin 12 internationale experts op het gebied van gender in de geneeskunde hun kennis delen over het gebruik, de selectie en de ontwikkeling van meetmethodes.
3. Het opstellen en verspreiden van aanbevelingen voor het ontwikkelen en gebruiken van survey instrumenten voor onderzoek naar de invloed van gender dimensies op gezondheidsuitkomsten, onder meer voor ANOCA-onderzoek.

Wat weten we al? Resultaten van de rapid review

In de eerste fase werden ruim 4600 publicaties doorgelicht. Daarvan voldeden 60 studies aan de inclusiecriteria. Meest genoemd waren dimensies als genderrollen, genderidentiteit, genderexpressie en genderrelaties. Maar hoe die worden gemeten, verschilt sterk.

Dat blijkt ook uit twee voorbeelden: een studie uit China keek bijvoorbeeld naar genderrollen in relatie tot gezinsplanning en ouderschap, terwijl een andere studie keek naar wie er thuis strijkt, een band plakt of het eten klaarmaakt.

De volgende stap: naar een gedeeld begrippenkader

Irene’s en Aaranka’s conclusie is helder: gender en gendervariabelen kunnen van alles betekenen. Maar als iedereen iets anders bedoelt, hoe kun je het dan goed meten? De vraag is dus: moeten we niet beter standaardiseren wat we bedoelen met ‘gender’ in onderzoek zónder de complexiteit ervan te verliezen?

Van theorie naar praktijk

De afgelopen maanden vonden twee Delphi-rondes plaats (van mei tot en met september). Een Delphi-ronde is een gestructureerde manier om stap voor stap tot overeenstemming te komen tussen experts in gender-sensitieve geneeskunde. In de eerste ronde geven de deelnemers individueel hun oordeel over mogelijke criteria. De verzamelde uitkomsten worden daarna geanonimiseerd teruggekoppeld. In de tweede ronde waarderen de experts deze resultaten, zodat duidelijk wordt welke criteria het meest relevant en bruikbaar zijn voor het selecteren, ontwikkelen en toepassen van gender-sensitieve meetinstrumenten. In het najaar worden de uitkomsten samengebracht en vertaald naar aanbevelingen voor onderzoekers. 

Want als we vrouwen met ANOCA beter willen begrijpen, dan moeten we ook beter weten hoe we gender-gerelateerde factoren meten, welke factoren van belang zijn en wat hun impact is op gezondheidsuitkomsten.

De publicatie van de review mbt de operationalizering van Gender in biomedisch onderzoek is op 8 september 2005 gepubliceerd in de vorm van een commentary (opiniestuk). Open Access te vinden via deze link: https://link.springer.com/article/10.1007/s10508-025-03230-2 

Meer over IMPRESS: IMPRESS: Samen werken aan betere zorg voor het vrouwenhart – Vrouwenhart

Geschreven door Renate Kaal-Poppelaars & Irene Göttgens.

Er is met hart en ziel aan dit artikel gewerkt. Het eigendom ligt dan ook bij Stichting VrouwenHart. We stellen het zeer op zeer prijs als u ons helpt om deze informatie te verspreiden. Doe dat dan alstublieft via de knoppen onder dit artikel. Dan blijft onze naam erbij staan en kunnen geïnteresseerden de rest van onze informatie ook vinden. Mocht u dit artikel op een andere manier willen verspreiden: dat kan ook, maar wel in overleg. Neem dan even contact op met redactie@vrouwenhart.nl . Elke andere wijze van kopiëren of verspreiden is niet toegestaan. Alle columns, interviews en andere redactionele artikelen op deze website zijn eigendom van Stichting VrouwenHart. Deze mogen NIET worden verveelvoudigd, gekopieerd, gepubliceerd, opgeslagen, aangepast of gebruikt in welke vorm dan ook, online of offline, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van onze redactie.