Hormonen spelen een belangrijke rol in het lichaam, en dus ook de gezondheid van het hart en de bloedvaten. Bij vrouwen verandert de hormonale balans in verschillende levensfasen. Zoals rond de puberteit, tijdens de vruchtbare jaren, bij zwangerschap en in de overgang. Die veranderingen kunnen invloed hebben op klachten, risicofactoren en de manier waarop hart-en vaatziekten zich ontwikkelen of worden herkend. Daarom is het belangrijk dat zorgverleners bij vrouwen standaard aandacht hebben voor cyclus, zwangerschap en overgang, en dat vrouwen weten welke signalen en risicofactoren extra relevant kunnen zijn.

Gebrek aan Kennis

Vrouwen worden in medisch onderzoek nog te vaak minder goed meegenomen, bijvoorbeeld door schommelingen in hormonen of vanwege (mogelijke) zwangerschap. Daardoor is er soms minder duidelijke kennis over hoe klachten en behandelingen bij vrouwen precies uitpakken, zeker in verschillende levensfasen. Dat maak het extra belangrijk om goed te luisteren, door te vragen en samen te kijken naar het hele plaatje.

Klachten kunnen lastiger te duiden zijn

Hormonale veranderingen kunnen invloed hebben op hoe je je voelt, en ook op klachten zoals vermoeidheid, hartkloppingen of pin op de borst. Dat betekent niet dat klachten "dus hormonaal zijn", maar wel dat context helpt. Open, respectvolle communicatie tussen vrouw en arts, en betere kennis aan beide kanten maakt de kans groter dat iemand sneller de juiste zorg krijgt.

Vrouwspecifieke Risicofactoren

Sommige risicofactoren voor hart- en vaatziekten hangen bij vrouwen samen met hormonale gezondheid en zwangerschap. Hieronder volgt een overzicht:

 Hormoongerelateerde aandoeningen:

• Vroeg of laat begin van de vruchtbare fase (menarche)
• Afwijkende menstruatiecyclus
• Polycysteus ovariumsyndroom (PCOS)
• Vroege menopauze of primaire ovariële insufficiëntie
• Baarmoeder verwijdering en/of eierstokverwijdering (hysterectomie en ovariëctomie)

Zwangerschapgerelateerde aandoeningen:

• Hoge bloeddruk/zwangerschapshypertensie
• pre-eclampsie, eclampsie,  HELLP-syndroom
• Herhaalde miskramen
• Vroeggeboorte
• Groeiachterstand van de pasgeborene
• Zwangerschapsdiabetes

Korte toelichting per thema

Vruchtbare fase en cyclus

• Een vroeg of laat begin van de vruchtbare fase (menarche) kan het risico op hartziekten verhogen. Vroeg begin wordt vaak geassocieerd met overgewicht, meisjes met overgewicht komen vaak eerder in de puberteit. Ook hoge bloeddruk, verstoorde glucosehuishouding, en verhoogd cholesterol worden hiermee in verband gebracht en verhogen het risico op hart- en vaatziekten op latere leeftijd.
• Vrouwen in de vruchtbare fase hebben een hogere kans op hartkloppingen, pijn op de borst en hartinfarcten, vooral rond de menstruatie.

Polycysteus Ovariumsyndroom (PCOS):

• PCOS is een hormonale aandoening die de vruchtbare fase beïnvloedt. Vrouwen met PCOS hebben vaak overgewicht, diabetes type 2, hoge bloeddruk en een verstoord cholesterolprofiel.

• Hoewel vrouwen met PCOS, voor zover we weten, geen verhoogd risico op coronaire hartziekten hebben, is wel aangetoond dat ze een verhoogd risico op beroertes en TIA's hebben.

Menopauze (Overgang):

• De overgang zorgt voor een afname van geslachtshormonen, wat de hartgezondheid beïnvloedt. Vrouwen die vroeg in de overgang komen, hebben een hoger risico op hart- en vaatziekten.
• Roken is sowieso niet goed en versnelt daarnaast de overgang, waardoor het risico op hartziekten meer toeneemt.

• Hormoonsuppletie kan overgangsklachten verzachten, maar er is geen bewijs dat het de hartgezondheid beschermt.

Hysterectomie en Ovariëctomie:

• Het verwijderen van de baarmoeder of eierstokken voor de leeftijd van 50 jaar verhoogt het risico op hartziekten en beroertes, vooral bij het verwijderen van de eierstokken, omdat het beschermende effect van oestrogenen wegvalt.
• Vrouwen die deze ingrepen ondergaan, wordt vaak hormoonsuppletie geadviseerd om het risico op hartziekten te verlagen.

Zwangerschapgerelateerde Hart- en Vaatziekten

• Zwangerschap is een stress-test voor het hart en kan onderliggende risico's voor hartziekten ontmaskeren.
• Zwangerschapshypertensie verhoogt het risico op hart- en vaatziekten later in het leven, zelfs als de bloeddruk na de bevalling weer normaal wordt.
• Pre-eclampsie en HELLP (zwangerschapsvergiftiging) is een complicatie tijdens de zwangerschap die het risico op hartziekten en beroertes later in het leven verhoogt.

• Zwangerschapsdiabetes verhoogt de kans op het ontwikkelen van diabetes type 2 en is een belangrijke risicofactor voor hartziekten op latere leeftijd.

Conclusie

De hormonale veranderingen in het leven van vrouwen, zoals de menstruatiecyclus, zwangerschap, en overgang, hebben een aanzienlijke invloed op de hartgezondheid. Het is van cruciaal belang dat artsen deze risicofactoren meenemen in de diagnostiek en behandeling van hart- en vaatziekten bij vrouwen. Vrouwen dienen goed geïnformeerd te worden over de risico’s die samenhangen met hun hormonale gezondheid, en artsen moeten openstaan voor een constructief gesprek om optimale zorg te bieden.